تحلیل میزان درگیری حواس در بناهای تاریخی: مطالعه موردی تیمچه قم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار معماری، هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 مربی، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.

10.22091/bonyan.2026.15661.1018

چکیده

در بناهای تاریخی درگیری حواس به‌منظور ایجاد حس تعلق و خوانایی فضا دارای اهمیت بوده است و معماران سعی داشتند، این اصول را در نظر گرفته و از طرق مختلف آن را ایجاد کنند. پژوهشگر با بررسی میزان درگیری حواس در تیم قم به‌عنوان نمونه‌ای از یک بنای تاریخی پارامترهای تأثیرگذار بر حواس و میزان درگیری هرکدام توسط عناصر موجود را بررسی کرده و تأثیرگذاری هرکدام را باتوجه‌به سن و جنسیت مشخص و در انتها با استفاده از نتایج به‌دست‌آمده راهکا‌رهایی برای استفاده از این عناصر در معماری امروز باتوجه‌به سن و جنسیت مخاطبین ارائه شود.
پژوهش از نظر ماهیت از نوع پژوهش‌های کمی و از نظر نحوه گردآوری داده‌ها از نوع پژوهش‌های میدانی است. جامعه‌داری این پژوهش را 32 نفر از کسبه و بازدیدکنندگان تشکیل می‌دهد که بااستفاده از جدول مورگان به عنوان حجم نمونه مشخص گردید. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه استفاده شد. روایی پرسشنامه‌ها توسط کارشناسان مورد تأیید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه با استفاده از فرمول آلفای کرونباخ 0.793 به دست آمد. جهت تحلیل داده‌ها از نرم افزار spss بهره گرفته شد و غیر‌نرمال بودن داده‌ها تعیین گردید.
یافته‌های آزمون همبستگی اسپیرمن نشان داد رابطه نور و صدا، رابطه نور و لامسه، رابطه نور و دید، رابطه صدا و لامسه میزان همبستگی متوسط داشته و رابطه صدا و دید، رابطه لامسه و دید دارای همبستگی قوی بوده‌اند. درگیری حواس شنوایی و بینایی نیز در این بنا بسیار بالا بوده است. همچنین نتایج حاصل از آزمون من ویتنی حاکی از این است که عامل جنسیت و سن در میزان درگیری حواس در این بنا تأثیرگذار نبوده است. در نهایت باتوجه‌به یافته‌های پژوهش، پیشنهادهای کاربردی در خصوص راهکارهای عملی بهبود ادراک به‌وسیله درگیری حواس در بنا ارائه گردیده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analysis of the involvement of the senses in historical monuments: A case study of Timcheh Qom.

نویسندگان [English]

  • Ferial Ahmadi 1
  • Rahil habibzadeh bijani 2
  • Ali Izadi 2
1 Assistant Professor of Architecture, Art and Architecture, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Instructor, Architecture Group, Faculty of Engineering, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده [English]

In historical monuments, the conflict of the senses was important in order to create a sense of belonging and readability of the space, and the architects tried to consider these principles and create it in various ways.The researcher examines the extent of the involvement of the senses in the Qom team as an example of a historical monument, examines the parameters affecting the senses and the degree of involvement of each by the existing elements, and examines the impact of each according to the specific age and gender, and finally using the obtained results.Today's architecture should be presented according to the age and gender of the audience. Research is a quantitative research in nature and field research in terms of data collection.The statistical population of this study consists of 32 merchants and visitors, which was determined using Morgan table as a sample size. A questionnaire was used to collect data.The validity of the questionnaires was confirmed by experts.The reliability of the questionnaire was 0.793 using Cronbach's alpha formula. SPSS software was used to analyze the data and the abnormality of the data was determined.The findings of Spearman correlation test showed that the relationship between light and sound, the relationship between light and touch, the relationship between light and vision, the relationship between sound and touch had a moderate correlation and the relationship between sound and vision, the relationship between touch and vision had a strong correlation.The involvement of hearing and vision in this building has also been very high. Also, the results of Mann Whitney test indicate that the factor of gender and age did not affect the degree of involvement of the senses in this building.Finally, according to the research findings, practical suggestions on practical strategies for improving perception by involvement of the senses in the building are presented

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qom Bazaar
  • Qom Timcheh
  • Bazaar architecture
  • senses in architecture
  • sensory perception

مراجع

Abbasi, Z. , Habib, F. , & Mokhtabad Amiri, S. M. (2018). A renewed review of sensory perception in Iranian–Islamic bazaar architecture (Case study: Kashan Bazaar). Naqshe Jahan: Theoretical Studies and New Technologies in Architecture and Urbanism, 8 (2), 81–90. (in persian).
Amid, H. (1953). Amid Persian dictionary. Tehran: Rah ـ e Roshd Publications. (in persian).
Kiani Salmi, S. (2018). Explaining the performance of traditional Iranian bazaars in attracting tourists and the factors affecting it (Case study: Kashan Bazaar). Tourism Studies Quarterly, 7 (2), 101–118. (in persian).
Longman P. Longman Dictionary of Contemporary English. 4th Edition. London: Pearson Longman; 2009.
Moin M. Moin encyclopedic dictionary. 1st Edition. Tehran: Behzad; 2011. (in persian).
Pirnia, M. K. (2016). Introduction to Iranian Islamic architecture (G. Memarian, Ed. ). Tehran: Soroush ـ e Danesh. (in persian).
Ragavendira,R. (2017). Architecture and Human Senses. Volume 8 Issue 2. 131_135.
Salehinia, M. , & Niroomand Shishvan, M. (2018). Explaining the role of sensory landscape components based on the senses in the quality of environmental sensory perception of the Arg ـ e Jadid passage in Tabriz. Journal of Urban Studies, 8 (31), 19–31. (in persian).
Samadi, J. , Sattar Zadeh, D. , & Belilan Asl, L. (2019). Qualitative evaluation of sensory dimensions of space in historic bazaars from users’ perspectives (Case study: Qazvin Bazaar). Bagh ـ e Nazar, 15 (81), 15–30. (in persian).
Shahcheraghi, A. , & Bandar Abad, A. (2020). Enclosed within the environment: The application of environmental psychology in architecture and urban design. Tehran: Academic Jihad Organization of Tehran Publications. (in persian).
Sohangir, S. , & Nasir Salami, M. (2017). Improving the quality of architectural space design through the application of functional sensory mechanisms. Urban Management, 16 (47), 493–504.
Shabaneh, R. (2016). Bazaar and bazaaris in Islamic civilization. Parseh Quarterly, 16 (27), 97–132.
Spence, Charles. (2020). Senses of place: architectural design for the multisensory mind. 1 ـ 26.
.Zaredar, Arezou. (2015). Considering the Five Senses in Architecture. Vol. 10 (Special Issue 1), 138 ـ 143

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 10 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 08 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 15 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار: 01 تیر 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار