دانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622A New Approach to Drawing Decorative Motifs of Islamic Architecture Using L-system Patternروشی نو برای ترسیم نقوش تزئینی معماری اسلامی با استفاده از الگوی نگارال115450910.22091/bonyan.2026.15768.1019FAمحمدمنانرئیسیدانشیار، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.یعقوبفرجامیدانشیار، گروه مهندسی کامپیوتر ، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.زینبقاسمی سنگیکارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران.Journal Article20251201Traditional girih consists of basic geometric units with distinctive patterns, often built on repeated squares and circles. Early Islamic geometric forms—such as 8-pointed stars and lozenges—date back to 836 CE at the Great Mosque of Kairouan. By 1086, 7- and 10-point girih patterns appeared in the Jameh Mosque of Isfahan, and 10-point girih later became widespread. Girih designs are executed in cut brickwork, stucco, and mosaic faience tilework, forming decorative strapwork surfaces from the 15th to 20th centuries. Most designs rely on a hidden geometric grid with regular points, employing 2-, 3-, 4-, and 6-fold rotational symmetries to fill the plane. The visible pattern includes 10- and 12-pointed stars and convex polygons, joined by interlacing straps. This research uses a combinative method based on library documentation and mathematical logic. Comparing traditional and proposed methods, the new approach minimizes error coefficient and reduces time by eliminating the compass, the most sensitive drawing tool. The study aims to obtain and reproduce fractal geometry patterns from common Islamic girih motifs, translating them into software using L-system rules and computer language. It seeks to bridge architectural concepts with computational methods by examining fractal geometry in nature and architecture, redefining Islamic geometric patterns, and simulating them digitally. Benefits include significantly increased speed, reduced error in designing Islamic geometric patterns, and the ability to generate new, sophisticated forms through minor changes in system data.امروزه ارتباط گسترده میان هنر و علومی همچون ریاضیات و علم رایانه، امری غیرقابل انکار است. در همین راستا مطالعات میان رشته ای جهت برقراری تعامل میان دانشهای مختلف با یکدیگر، به منظور تسهیل درک و فهم موضوعات از جنبه ها و ابعاد مختلف به میان می آید. فرکتال (معادل فارسی برخال) از جمله این مباحث میان رشته ای است که رد پای آن در بسیاری از زمینه های علمی و هنری مشاهده می گردد. فرکتالها برگرفته از طبیعت هستند، با هندسه و ریاضیات در ارتباط هستند و از قرن ها پیش در هنر و معماری سنتی و کلاسیک مورد استفاده قرار میگرفتند.<br />هدف از این پژوهش دستیابی و بازتولید الگوی هندسه فرکتالی به کار رفته در نقوش و گره های پرکاربرد معماری اسلامی و ترجمه آن به زبان نرم افزاری با بهره گیری از قوانین روش نگارال (L_system ) و به کمک زبان رایانه می باشد. از جملهی مزایای حاصل از کاربست یافته های این پژوهش می توان به این موارد اشاره نمود: افزایش سرعت و کاهش چشم گیر خطا در روند طراحی نقوش هندسی معماری اسلامی و همچنین دستیابی به فرم ها و الگوهای نوین و پیچیده تر تنها با ایجاد تغییر های جزئی در داده های سیستم.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4509_3731a6c45eef7dad27a23da179253524.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622Morphological Analysis of the Dome of the Historical Sacred Sites of Khuzestan (Case Study: Sites in Dezful and Shushtar Counties)تحلیل ریخت شناسی گنبد بقاع متبرکه تاریخی خوزستان (مطالعه موردی: بقاع شهرستانهای دزفول و شوشتر)1531451010.22091/bonyan.2026.15339.1011FAحامدحیاتیاستادیار، گروه معماری، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.0000-0002-6249-0549کاظمگمراویکارشناسی ارشد معماری، مجتمع آموزش عالی جهاد دانشگاهی خوزستان، مرکز پردیس اهواز.Journal Article20260113Dome and vault in Iran have a long history. The dome can be described as an amazing phenomenon of Iranian genius to overcome the challenge of covering large craters. The presence of the oldest tombs of Iran and the prominent position of Khuzestan province in the distribution of religions and especially Shiite religion has made the religious tombs of this province one of the most prominent architectural manifestations after the mosque architecture. This indigenous architecture of Khuzestan province reaches its peak in Shushtar and Dezful cities during different historical periods. The purpose of this study is to identify the types of historical domes of the two cities mentioned and to explain the morphological characteristics of the domes. In this study, the authors examine the characteristics of the dome at issue by selecting historical monuments with cultural heritage indexes belonging to different historical periods, utilizing library studies and field visits, and using the historical-analytical method. The findings of this study can identify two major species of Rack and Nari dome. The most common of these is the dome rack. The study of the physical change of the Dome of the Tomb`s in successive historical periods also shows that the external dome has decreased and after the Safavi period of the Nara Dome has become common. . The morphological characteristics of the dome presented in this study are based on observation and field observations. Despite the research limitations of studying historical monuments, the rich architecture of these buildings can be the subject of much research in the future.گنبد و طاق در ایران سابقۀ دیرینهای دارند. گنبد را میتوان پدیدۀ شگفتآورِ زادۀ نبوغ ایرانی برای غلبه بر چالش پوشش دهانههای بزرگ دانست. وجود قدیمیترین آرامگاههای ایران و جایگاه برجستۀ استان خوزستان در نشر ادیان و بهویژه مذهب تشیع موجب شده است که آرامگاههای مذهبی این استان، به یکی از بارزترین جلوههای معماری بعداز معماری مساجد تبدیل شوند. این معماری بومی و شاخص استان خوزستان در شهرهای شوشتر و دزفول و در طی دورههای تاریخی مختلف به اوج شکوفایی خود رسیده است. این پژوهش با هدف شناسایی انواع گنبدهای بقاع تاریخی دو شهر شوشتر و دزفول و تبیین شاخصههای ریختشناسی گنبد بقاع این دو شهر شکل گرفته است. در این تحقیق، نویسندگان با انتخاب بقاع تاریخی دارای شاخصههای ثبت میراث فرهنگی متعلق به دورههای مختلف تاریخی و بهرهگیری از مطالعات کتابخانهای و بازدیدهای میدانی و بهرهگیری از روش تحلیلی ـ تاریخی، خصوصیتهای گنبد بقاع یادشده را بررسی مینمایند. از یافتههای این پژوهش میتوان به شناسایی دو گونۀ عمدۀ گنبد «رُک» و «ناری» اشاره کرد و اینکه گنبدهای رُک بیشترین میزان تنوع را دارند. همچنین بررسی تغییر کالبدی گنبد بقاع در دورههای تاریخی متوالی نشان میدهد که خیز خارجی گنبد کاهش داشته و بعد از دورۀ صفوی گنبدسازی ناری رواج مییابد. شاخصههای ریختشناسی گنبد مطرح شده در این تحقیق براساس دید ناظر و مشاهدات میدانی است. با وجود محدودیتهای پژوهشی بررسی بقاع تاریخی، لیکن معماری غنی این بناها میتواند موضوع بحث پژوهشهای فراوانی در آینده باشد.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4510_e2404aae6d7fef4d3f7234eb30b6218e.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622Housing Policy Indicators (An Approach to Assessing Executive Responsibilities in the Country)شاخصهای سیاستگذاری مسکن (رهیافتی به ارزیابی مسئولیتهای اجرایی در کشور)3249451110.22091/bonyan.2026.15781.1020FAحمیدرضاآرامیاستادیار، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.سیده فاطمهمیرنورالهیدانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.Journal Article20251201The use of evaluation indicators not only for monitoring and ranking, but also as a tool for culture building and guiding fundamental assumptions also plays a serious role. A set of housing evaluation indicators in such a way that desirable policies can be determined in this area. Although there are numerous internal and external classifications in this area in the form of scientific documents and research, in terms of comprehensiveness (considering the three aspects of hardware and software simultaneously), it has been analyzed and intervened to an extent.Therefore, the present study attempted to address it after examining the existing categories. What was obtained includes four main categories, which are : " 1. Physical - spatial indicators (allocation and distribution of space and land); 2. Economic indicators (setting patterns related to cost and the housing market); 23. Cultural - social indicators (software infrastructure); 4. Environmental indicators (energy management, water engineering, waste)"; For each of these general categories, the dimensions and examples of evaluation indicators were separately identified in the relevant tables. Of course, this separation and classification does not mean separating the evaluation indicators from each other, but rather aims at a more accurate understanding, orientation, and evaluation of housing policies.امروزه کاربرد شاخصهای ارزیابی منحصر به رصد و رتبهبندی نیست بلکه به عنوان ابزاری برای فرهنگ سازی و جهت دهی پیشفرضهای بنیادین نیز نقش جدی ایفا میکنند. دستهبندی شاخصهای ارزیابی مسکن بهگونهای که از طریق آن بتوان تحققپذیری سیاستهای مطلوب در این حوزه را تسهیل، جهتدهی و ارزیابی کند محور پژوهش حاضر محسوب میشود. هرچند در این حوزه دستهبندیهای متعدد داخلی و خارجی در قالب اسناد و تحقیقات علمی وجود دارد لکن به لحاظ جامعیت (در نظر گرفتن سه جنبه سختافزاری و نرم-افزاری به صورت توأمان) به اندازه کافی مورد تحلیل و مداقه قرارنگرفته است؛ ازاینروی پژوهش حاضر تلاش کرد پس از بررسی دستهبندی های موجود به آن بپردازد. آنچه حاصل شد شامل چهار دسته اصلی است که عبارتند از: «1. شاخصهای کالبدی - فضایی (تخصیص و چگونگی توزیع فضا و زمین)؛ 2. شاخصهای اقتصادی (تنظیم الگوهای مربوط به هزینه و بازار مسکن)؛ 23. شاخصهای فرهنگی - اجتماعی (زیرساختهای نرمافزاری)؛ 4. شاخصهای زیستمحیطی (مدیریت انرژی، مهندسی آب، پسماند)»؛ که برای هریک از این دستههای کلی ابعاد و نمونه شاخصهای ارزیابی به تفکیک در جداول مربوط مشخص شد. البته این تفکیک و دستهبندی به معنای جدایی شاخصهای ارزیابی از یکدیگر نیست بلکه ناظر به فهم، جهتدهی و ارزیابی دقیقتر سیاستهای حوزه مسکن است.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4511_490c190d3ec3a47cca9e22e8e820e36b.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622Determining Factors and Variables Enhancing Sustainability in the Conservation and Reuse of Historical Buildings via Factor Analysisتعیین عوامل و متغیرهای افزایش پایداری در مرمت و استفاده مجدد از بناهای تاریخی به روش تحلیل عاملی5063451210.22091/bonyan.2026.15569.1017FAمهدیاخترکاواناستادیار گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.Journal Article20251114The purpose of this study is creating overall pattern among proposed variables in the field of restoration and reuse of historical houses. In this manuscript by taking advantage of survey research method and through the preparation of questionnaire, expert's views and opinions on the subject were collected and after doing the validation by factor analysis method, the variables were allowed to be extracted entitled “Effective Factors on Sustainability in Restoration of Iran Monuments”. Each factor was derived from several independent variables and was ranked depending on their significance. The results of the questionnaire analysis revealed four main factors associated with increasing sustainability in monuments: “Resources and technology”, “Social and cultural sustainability”, “Comfort”, “Components of economic productivity”. Among the factors determined, “Resources and technology” gained the most and “Components of economic productivity” gained the least importance.هدف از انجام پژوهش حاضر ایجاد ساختار یا الگویی کلی میان متغیرهای مطرح در مباحث پایداری در حوزه مرمت و استفاده مجدد از بناهای تاریخی است. در این پژوهش با بهرهگیری از روش انجام تحقیق پیمایشی و از طریق تهیه پرسشنامه دیدگاهها و نظریات متخصصین و صاحب نظران در ارتباط با موضوع تحقیق جمع آوری گردید و پس از انجام اعتبارسنجیهای لازم با استفاده از روش تحلیل عاملی این امکان فراهم شد تا متغیرها و عوامل اصلی پایداری تحت عنوان عوامل پایدار مؤثر در مرمت و استفاده مجدد از بناهای تاریخی ایران استخراج شود. هر عامل بسته به وسعت و اهمیت خود متشکل از چندین متغیر مستقل دیگر بدست آمد و درجه اهمیت هر کدام مشخص شد. بررسی نتایج استخراج شده از پرسشنامه تحقیق و بررسی و تجزیه و تحلیل به عمل آمده از آنها چهار عامل (مفهوم) اصلی را در ارتباط با افزایش پایداری در بناهای تاریخی به شرح زیر مشخص ساخت: 1. منابع و فناوری؛ 2. پایداری اجتماعی و فرهنگی؛ 3. آسایش؛ و 4. مؤلفههای ناظر بر بهرهوری اقتصادی. در این میان عامل منابع و فناوری بیشترین درجه اهمیت و مؤلفههای ناظر بر بهرهوری اقتصادی کمترین درجه اهمیت را در بین عوامل شناسایی شده بدست آوردند.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4512_9068cc633513148bd279203c33de22e4.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622The Role of Geometric Proportions and Design Principles in the Aesthetics of "Jahanigir Khan" School in Qom: An Analysis of Ornaments and Spatial Structureنقش تناسبات هندسی و اصول طراحی در زیباییشناسی مدرسه جهانگیرخان قم: تحلیل تزئینات و ساختار فضایی6479452810.22091/bonyan.2026.15539.1016FAنرگس ساداتمصطفویدانشجوی کارشناسی ارشد معماری، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.مرضیه الزهرانصیرپوراستادیار گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.0000-0001-8206-1082Journal Article20251114the formation of meaning, and the realization of aesthetics. This study aims to analyze the geometric system, numerical proportions, and aesthetic qualities of the Jahanigir Khan School in Qom, as a representative example of Safavid educational–religious architecture. The main research problem is to explain how proportional systems influence the spatial organization, physical structure, and decorative system of the building, and how they contribute to the visual and semantic perception of space. The research adopts a descriptive–analytical method based on library studies, analysis of architectural drawings (plans, elevations, and sections), and field observations. The data were examined through geometric analysis and comparison with established proportional systems such as the Golden Ratio (φ) and traditional Iranian dynamic ratios. The findings indicate that the design of the school is based on a multi-layered system of geometric proportions, including 1:√2, 1:√3, 2:3, 4:5, 7:8, and the Golden Ratio. These proportions are consistently reflected in the dimensions of the courtyard, iwans, cells, and the main façade. The central courtyard, with an approximately octagonal geometry, establishes a centralized spatial structure around which a modular network of circulation and spatial rhythm is organized. Furthermore, the decorative system including geometric patterns, muqarnas, and tilework, operates in direct continuity with the structural geometry, enhancing visual coherence while conveying symbolic and sacred meanings. The results demonstrate that geometry in the Jahanigir Khan School is not merely a tool for spatial organization but functions as a meaningful language that plays a decisive role in creating visual unity, perceptual balance, and the expression of sacred concepts. These findings highlight the potential application of geometric proportional systems in the design of contemporary educational environments.هندسه بهعنوان یکی از مؤلفههای بنیادین در معماری اسلامی، نقشی اساسی در سازماندهی فضا، شکلگیری معنا و تحقق زیباییشناسی ایفا میکند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نظام هندسی، تناسبات عددی و کیفیت زیباییشناختی مدرسه جهانگیرخان قم بهعنوان یکی از نمونههای شاخص معماری آموزشی عبادی دوره صفویه انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق، تبیین چگونگی تأثیر نظامهای تناسبی بر سازمان فضایی، ساختار کالبدی و نظام تزئینات این بنا و نقش آن در ادراک بصری و معنایی فضا است. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانهای، تحلیل اسناد ترسیمی (پلان، نما و مقاطع)، و برداشتهای میدانی است. دادهها از طریق تحلیل هندسی و تطبیق با الگوهای شناختهشدهای همچون نسبت طلایی (φ) و تناسبات زرین ایرانی مورد بررسی قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد که طراحی مدرسه بر پایه نظامی چندلایه از نسبتهای هندسی شامل ۱: ۲√، ۱: ۳√، ۲:۳، ۴:۵، ۷:۸ و نسبت طلایی سامان یافته و این نسبتها در ابعاد صحن، ایوانها، حجرهها و نمای اصلی بهصورت منسجم تکرار شدهاند. صحن مرکزی با هندسهای نزدیک به هشتضلعی، الگوی مرکزگرای فضا را شکل داده و شبکهای ماژولار از دسترسیها و ریتم فضایی پیرامون آن سازمان یافته است. همچنین، نظام تزئینات شامل گرههای هندسی، مقرنس و کاشیکاری، در تداوم مستقیم هندسه سازهای عمل کرده و علاوه بر تقویت انسجام بصری، حامل معانی نمادین و قدسی است. نتایج پژوهش نشان میدهد که هندسه در مدرسه جهانگیرخان صرفاً ابزاری برای نظمبخشی کالبدی نیست، بلکه بهمثابه یک زبان معنایی، نقش تعیینکنندهای در ایجاد وحدت بصری، تعادل ادراکی و انتقال مفاهیم قدسی ایفا میکند. این امر، قابلیت بهرهگیری از اصول تناسبات هندسی در طراحی فضاهای آموزشی معاصر را نیز برجسته میسازد.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4528_6f62e36c169cfca7d9f452646f6219ec.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622Analyzing the Challenges of Building Compliance with Urban Development Regulations (Part two)تحلیل چالشهای انطباق ساختمانها با ضوابط شهرسازی (قسمت دوم)8095452910.22091/bonyan.2026.15493.1014FAعبدالرحیمرشیدی پورکارشناس رسمی دادگستری در رشته برنامهریزی شهری، عضو هیئت مدیره انجمن مهندسان شهرساز خوزستان.Journal Article20251114formation of unstable informal settlements with minimal health, technical, and urban planning standards. Despite the approval of Article 100 of the Municipal Law in 1977 to address violations, its effective implementation faced obstacles after the revolution, with no efficient oversight of construction until the second half of 1988. Although Article 100 commissions are now active in addressing building violations, their approach primarily focuses on the technical and safety aspects of structures and collecting fines, often neglecting key urban planning principles such as the proportionality of density with service per capita, street width, parking, and physical alignment with urban development plans. This is compounded by the fact that many municipal technical staff lack urban planning expertise, and urban planners have no effective role in the process of preparing, supervising, and issuing building permits. Using a library research and interview method, this article argues that for urban reorganization and violation prevention, the expert opinions of urban planning specialists must be referenced as valid evidence in Article 100 commissions and judicial authorities. Developing and communicating minimum shared urban planning regulations for these commissions and requiring owners and builders to present expert urban planning opinions to defend their projects are essential steps to reduce violations, decrease complaints, and guide cities toward rational and principled development.رشد بیبرنامه و نامتوازن شهرهای ایران در دهههای گذشته، تحتتأثیر عوامل متعددی از جمله فقدان طرحهای توسعه شهری جامع، مهاجرت گسترده روستاییان پس از اصلاحات ارضی و ساختوسازهای فاقد مجوز یا مغایر با ضوابط رخداده است. این روند منجر به شکلگیری بافتهای ناپایدار حاشیهای با حداقل استانداردهای بهداشتی، فنی و شهرسازی شد. باوجود تصویب تبصره های ماده ۱۰۰ قانون شهرداری در سال ۱۳۵6 برای مقابله با این تخلفات، اجرای مؤثر آن پس از انقلاب با موانعی مواجه گردید و تا نیمه دوم سال ۱۳۶۷ نظارت کارآمدی بر ساختوسازها وجود نداشت. اگرچه امروزه کمیسیونهای ماده ۱۰۰ بهعنوان مرجع رسیدگی به تخلفات ساختمانی فعال هستند، اما رویکرد غالب آنها معطوف به بررسی ابعاد فنی و ایمنی بنا و اخذ جریمه است و اصول کلان شهرسازی مانند: تناسب تراکم با سرانههای خدماتی، عرض معابر، پارکینگ و هماهنگی کالبدی با طرحهای توسعه شهری، اغلب نادیده گرفته میشود. این در حالی است که بسیاری از نیروهای فنی شهرداریها فاقد تخصص شهرسازی هستند و شهرسازان نیز در فرایند تهیه، نظارت و صدور مجوزهای ساختمانی نقش مؤثری ندارند. این مقاله با روشی کتابخانهای و مصاحبه، بر این باور است که برای ساماندهی شهری و پیشگیری از تخلفات، لازم است نظرات کارشناسی متخصصان شهرساز در کمیسیونهای ماده ۱۰۰ و مراجع قضایی بهعنوان دلیل معتبر مورد استناد قرار گیرد. تدوین و ابلاغ ضوابط مشترک حداقلی شهرسازی برای این کمیسیونها و الزام مالکان و سازندگان به ارائه نظریه کارشناسی شهرسازی جهت دفاع از پروژه، گامی ضروری برای کاهش تخلفات، کاهش شکایات و هدایت شهرها بهسوی توسعهای منطقی و اصولی است.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4529_2b4ed042eb206b4b17e7b2c3201da6ac.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622Assessing Traditionalist and Neo-modern Approaches to Utilizing Iran’s Architectural Heritage: A Case Study of Nader Ardalan and Hadi Mirmiranسنجش دو رویکرد سنتگرا و نوگرا در بهره گیری از معماری گذشته ایران؛ نمونۀ موردی: کارهای نادر اردلان و هادی میرمیران96109453310.22091/bonyan.2026.15219.1008FAسیده مهدیهمیرمیراندکترای معماری، گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0000-0002-2356-4058علی محمدرنجبرکرمانیاستادیار گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه قم، قم، ایران.0000-0002-7199-4589Journal Article20260128In recent decades, the question of how to draw upon Iran’s architectural heritage in contemporary practice has been a major concern for scholars and architects. Despite numerous studies, the two dominant approaches—traditionalism, grounded in perennialist thought, and meaning-oriented neo-modernism—still require systematic and comparative analysis. This article examines these approaches through the works of two key figures: Nader Ardalan and Hadi Mirmiran, analyzing how each engages with Iran’s architectural past. Adopting a strategy of logical argumentation and an interpretive orientation, the study employs discourse–thematic analysis to investigate writings, statements, and architectural works across three dimensions: theoretical foundations, modes of drawing upon the past, and spatial and semantic outcomes. Comparative analysis reveals differences and overlaps in worldview, attitudes toward modernity, sources of meaning, approaches to reinterpreting the past, and resulting architectural expressions. Findings indicate that Ardalan, following a traditionalist perspective, considers historical architecture as a repository of sacred and timeless archetypes, applied in relatively direct and geometrical formal strategies. In contrast, Mirmiran, with a dynamic and meaning-oriented approach, reinterprets spatial patterns at a more abstract and conceptually flexible level, emphasizing the creation of meaning over strict formal replication. Ultimately, neither approach alone fully reconciles historical continuity with contemporary needs; however, a synthesis of spatial archetypes and conceptual interpretations, free from rigid formalism or doctrinal traditionalism, provides a more viable framework for contemporary Iranian architecture.در دهههای اخیر، چگونگی بهرهگیری از معماری گذشته در معماری معاصر ایران، یکی از دغدغههای پژوهشگران و معماران بوده است. با همۀ پژوهشهای انجام گرفته، همچنان دو رویکرد سنتگرایی برپایۀ نگرش سنتگرایان از سویی، و نوگراییِ معناپرداز از سوی دیگر، نیازمند تحلیل تطبیقی و ساختارمند هستند. در این مقاله تلاش میشود برپایۀ نمونههای ویژه از هر دو رویکرد، یکی از نادر اردلان و دیگری هادی میرمیران، به این مهم بپردازد؛ و چگونگی پیوندشان را با گذشتۀ معماری ایران تحلیل کند. مقاله با راهبرد استدلال منطقی و رویکرد تفسیری پیش میرود؛ و بهوسیله تحلیل گفتمانی-مضمونی، گفتهها، نوشتهها و نمونههای معماری دو معمار را در سه سویۀ «بنیادهای نظری»، «شیوه برداشت و الهام از گذشته» و «پیامدهای کالبدی و معنایی» را بررسی میکند. سپس با تحلیل تطبیقی تفاوتها و همپوشانیهای دو جریان را در پنج سویۀ جهانبینی، نگرش به نوگرایی، سرچشمه معنا، چگونگی بازخوانی گذشته و پیامدهای معماری آن آشکار میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد اردلان با پیروی از نگرش سنتگرایان، معماری گذشته را سرچشمهای از الگوهای قدسی و فرازمانی میداند؛ و از آن در کالبدی نسبتاً سرراست و هندسی بهره میگیرد؛ لیک میرمیران با رویکردی پویا، معماری گذشته را سرچشمهای برای خلق «معنا» دریافته، و الگوهای فضایی گذشته را در سطحی تجریدیتر و با آزادی مفهومی بیشتری بازخوانی میکند. در تحلیل نهایی، یافتهها نشان میدهد هیچیک از دو رویکرد به تنهایی توانایی پیونددادن معماری گذشته را با نیازهای امروزی ندارند؛ اما آمیزهای از «الگوهای فضایی» و «تفسیرهای معنایی»، که نه در بند کالبدگرایی باشد؛ و نه در بند سنتگرایان، میتواند چشماندازی پذیرفتنی برای معماری امروز ایران فراهم سازد.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4533_ab81c7be8e7d034917ca668035473a8e.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622Investigating the relationship between physical components affecting satisfaction and sense of attachment to place (Case study: Communal spaces of selected medium-density residential complexes in Tehran)بررسی رابطه مولفه های کالبدی مؤثر بر رضایتمندی و حس دلبستگی به مکان (مورد مطالعه: فضاهای جمعی مجتمع های مسکونی با تراکم متوسط منتخب شهر تهران)110126453010.22091/bonyan.2026.15258.1010FAروح الهرحیمیدانشیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران0000-0003-0597-6160Journal Article20251201Due to the expansion of the apartment living pattern and the decline in the quality of social interactions in contemporary residential complexes, the weakening of the sense of belonging and the reduction of environmental satisfaction have become one of the fundamental challenges of urban residence in Tehran. This situation doubles the necessity of reexamining the role of physical components of communal spaces on satisfaction and sense of attachment to place, which is the goal of the research.<br />In this research, a quantitative-qualitative hybrid method has been used. It is done through multivariate regression analysis through a correlation and quantitative analysis strategy, through regular daily visits, and completing 361 questionnaires and field observations in different types of communal spaces of residential complexes in Tehran. Along with the use of factor analysis and structural equations, examines several components and personality and behavioral characteristics of users to demonstrate the way and extent of satisfaction components to create a sense of place attachment to be used by environmental designers. <br />The results of this study showed that there is a relationship between satisfaction and a sense of attachment to a place, and that visual perception and the quality of space management play a more prominent role in strengthening a sense of attachment than purely physical indicators. Among the components of satisfaction, the component "scenic beauty" has the highest coefficient and has been able to satisfy the highest level of satisfaction, and then, respectively: variety of texture and color,management and maintenance, cleaning and Cleanliness, security,physical safety, location of place and finally size/dimensions. The findings shows that the emphasis of the role of the designer as the creator of space,which, by designing the structure of spaces, leads to Increasing satisfaction and changing the sense of attachment of people living in the future.با توجه به گسترش الگوی آپارتماننشینی و کاهش کیفیت تعاملات اجتماعی در مجتمعهای مسکونی معاصر، تضعیف حس تعلق و کاهش رضایتمندی محیطی به یکی از چالشهای اساسی سکونت شهری در تهران تبدیل شده است. این وضعیت ضرورت بازخوانی نقش مؤلفههای کالبدی فضاهای جمعی بر رضایتمندی و حس دلبستگی به مکان که هدف پژوهش می باشد را دوچندان میکند. <br />در این پژوهش از روش ترکیبی کمی- کیفی استفاده شده است. ابتدا با تحلیل رگرسیون از طریق راهبرد همبستگی و از طریق برداشتهای میدانی و تکمیل ۳۶۱ پرسشنامه در گونه های متفاوت فضاهای جمعی مجتمع های مسکونی تهران به همراه استفاده از روش تحلیل عامل و الگوسازی معادلات ساختاری به آزمون مؤلفهها و ویژگیهای شخصیتی و رفتاری کاربران به منظور سنجش میزان تأثیر عوامل رضایتمندی بر ایجاد حس دلبستگی به مکان پرداخته شد. <br />نتایج این پژوهش نشان داد که بین رضایتمندی و حس دلبستگی به مکان رابطه وجود داشته و ادراک بصری و کیفیت مدیریت فضا نسبت به شاخصهای صرفاً کالبدی نقش پررنگتری در تقویت حس دلبستگی دارند. از میان مؤلفههای محیطی رضایتمندی،مؤلفه «زیبایی منظره» بالاترین ضریب را دارد و توانسته است بیشترین میزان رضایتمندی را در ساکنین برآورده سازد و پس از آن به ترتیب: «تنوع بافت و رنگ»، «مدیریت و نگهداری»، «نظافت و پاکیزگی»، «امنیت»، «ایمنی فیزیکی»، «مکان/ موقعیت» و در آخر«میزان/ ابعاد » قرار دارند. در این پژوهش بر نقش طراح به عنوان خالق فضا تاکید می شود که با طراحی ساختار فضاها منجر به افزایش رضایتمندی و تغییر در میزان حس دلبستگی افراد ساکن در آینده می شود.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4530_826e9284b1fe45cd1d951e362234ff97.pdfدانشگاه قمبنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی3116-02041220260622Analysis of the involvement of the senses in historical monuments: A case study of Timcheh Qom.تحلیل میزان درگیری حواس در بناهای تاریخی: مطالعه موردی تیمچه قم127140453110.22091/bonyan.2026.15661.1018FAفریالاحمدیاستادیار معماری، هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران0000-0001-5901-6072راحیلحبیبزاده بیژنیمربی، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.0009-0002-2653-3510علیایزدیمربی، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.Journal Article20251201In historical monuments, the conflict of the senses was important in order to create a sense of belonging and readability of the space, and the architects tried to consider these principles and create it in various ways.The researcher examines the extent of the involvement of the senses in the Qom team as an example of a historical monument, examines the parameters affecting the senses and the degree of involvement of each by the existing elements, and examines the impact of each according to the specific age and gender, and finally using the obtained results.Today's architecture should be presented according to the age and gender of the audience. Research is a quantitative research in nature and field research in terms of data collection.The statistical population of this study consists of 32 merchants and visitors, which was determined using Morgan table as a sample size. A questionnaire was used to collect data.The validity of the questionnaires was confirmed by experts.The reliability of the questionnaire was 0.793 using Cronbach's alpha formula. SPSS software was used to analyze the data and the abnormality of the data was determined.The findings of Spearman correlation test showed that the relationship between light and sound, the relationship between light and touch, the relationship between light and vision, the relationship between sound and touch had a moderate correlation and the relationship between sound and vision, the relationship between touch and vision had a strong correlation.The involvement of hearing and vision in this building has also been very high. Also, the results of Mann Whitney test indicate that the factor of gender and age did not affect the degree of involvement of the senses in this building.Finally, according to the research findings, practical suggestions on practical strategies for improving perception by involvement of the senses in the building are presentedدر بناهای تاریخی درگیری حواس بهمنظور ایجاد حس تعلق و خوانایی فضا دارای اهمیت بوده است و معماران سعی داشتند، این اصول را در نظر گرفته و از طرق مختلف آن را ایجاد کنند. پژوهشگر با بررسی میزان درگیری حواس در تیم قم بهعنوان نمونهای از یک بنای تاریخی پارامترهای تأثیرگذار بر حواس و میزان درگیری هرکدام توسط عناصر موجود را بررسی کرده و تأثیرگذاری هرکدام را باتوجهبه سن و جنسیت مشخص و در انتها با استفاده از نتایج بهدستآمده راهکارهایی برای استفاده از این عناصر در معماری امروز باتوجهبه سن و جنسیت مخاطبین ارائه شود.<br />پژوهش از نظر ماهیت از نوع پژوهشهای کمی و از نظر نحوه گردآوری دادهها از نوع پژوهشهای میدانی است. جامعهداری این پژوهش را 32 نفر از کسبه و بازدیدکنندگان تشکیل میدهد که بااستفاده از جدول مورگان به عنوان حجم نمونه مشخص گردید. برای گردآوری دادهها از پرسشنامه استفاده شد. روایی پرسشنامهها توسط کارشناسان مورد تأیید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه با استفاده از فرمول آلفای کرونباخ 0.793 به دست آمد. جهت تحلیل دادهها از نرم افزار spss بهره گرفته شد و غیرنرمال بودن دادهها تعیین گردید. <br />یافتههای آزمون همبستگی اسپیرمن نشان داد رابطه نور و صدا، رابطه نور و لامسه، رابطه نور و دید، رابطه صدا و لامسه میزان همبستگی متوسط داشته و رابطه صدا و دید، رابطه لامسه و دید دارای همبستگی قوی بودهاند. درگیری حواس شنوایی و بینایی نیز در این بنا بسیار بالا بوده است. همچنین نتایج حاصل از آزمون من ویتنی حاکی از این است که عامل جنسیت و سن در میزان درگیری حواس در این بنا تأثیرگذار نبوده است. در نهایت باتوجهبه یافتههای پژوهش، پیشنهادهای کاربردی در خصوص راهکارهای عملی بهبود ادراک بهوسیله درگیری حواس در بنا ارائه گردیده است.https://bonyan.qom.ac.ir/article_4531_93794984f97a451eb3d83a8f9a5fdae5.pdf