دانشگاه قم بنیان: پژوهش های راهبردی معماری و شهرسازی اسلامی 3116-0204 1 3 2026 09 23 Comparative Analysis of Design Formation in Traditional Iranian and Contemporary Sustainable Architecture واکاوی وجوه اشتراک و افتراق در فرایند شکل‌گیری طرح‌های معماری دو سبک سنتی ایرانی و معماری پایدار معاصر 86 98 4802 10.22091/bonyan.2026.15490.1013 FA مریم صفار دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، مؤسسۀ آموزش عالی جهاد دانشگاهی خوزستان، اهواز، ایران. 0009-0003-7807-0885 محمدعلی کاظم زاده رائف نویسنده مسئول، استادیار، عضو هیئت علمی گروه مهندسی معماری مؤسسۀ آموزش عالی جهاد دانشگاهی خوزستان، اهواز، ایران. 0000-0002-3666-5907 Journal Article 2026 02 23 Iranian traditional architecture is the outcome of centuries ofenvironmental,cultural,andclimaticexperience. Throughout its formative process, it developed intelligent strategies for achieving human comfort and establishing harmony with nature. In contrast, sustainable architecture, drawing on scientific approaches, modern technologies, and growing environmental concerns, seeks to minimize the adverse impacts of construction on the environment while improving the quality of human life. This study aims to investigate the similarities and differences in the design ـ formation processes of traditional Iranian architecture and contemporary sustainable architecture. The research adopts a qualitative methodology based on library research, a descriptive ـ analytical approach, and comparative analysis. In this process, the principal factors influencing the formation of architectural designs in both approaches were identified, extracted, and comparatively analyzed. The findings indicate that both approaches share fundamental principles, including responsiveness to climate, efficient use of natural resources, respect for the natural context, and the provision of thermal comfort. Nevertheless, traditional Iranian architecture pursues these objectives through indigenous knowledge, accumulated experience, and empirical methods, whereas contemporary sustainable architecture addresses them systematically and quantitatively through scientific analysis, performance assessment, and advanced technologies. Furthermore, significant differences can be observed in the design process, material selection, scale of intervention, and the role of technology. Ultimately, the study emphasizes that reinterpreting and integrating the principles of traditional Iranian architecture with the scientific and technological achievements of contemporary sustainable architecture can contribute to the development of efficient, identity ـ oriented, and environmentally responsive design models for contemporary architecture. معماری سنتی ایران حاصل قرن‌ها تجربه زیست‌محیطی، فرهنگی و اقلیمی است و در فرایند شکل‌گیری خود، راهکارهایی هوشمندانه برای دستیابی به آسایش انسان و هماهنگی با طبیعت ارائه کرده است. در مقابل، معماری پایدار با تکیه بر رویکردهای علمی، فناوری‌های نوین و دغدغه‌های زیست‌محیطی، در پی کاهش اثرات منفی ساخت‌وساز بر محیط و ارتقای کیفیت زندگی انسان است. این مقاله با هدف واکاوی وجوه اشتراک و افتراق در فرایند شکل‌گیری طرح‌های معماری سنتی ایرانی و معماری پایدار معاصر تدوین شده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، توصیفی ـ تحلیلی و مقایسه‌ای است که در آن، مؤلفه‌های مؤثر بر فرایند شکل‌گیری طرح در معماری سنتی ایران و معماری پایدار معاصر استخراج و به‌صورت تطبیقی تحلیل شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که هر دو رویکرد در اصولی همچون توجه به اقلیم، استفاده بهینه از منابع طبیعی، احترام به بستر طبیعی و تأمین آسایش حرارتی اشتراک دارند؛ با این تفاوت که معماری سنتی ایرانی این اهداف را به‌صورت تجربی و بومی، و معماری پایدار معاصر به‌صورت نظام‌مند، محاسباتی و با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین دنبال می‌کند. همچنین تفاوت‌هایی در فرایند طراحی، نوع مصالح، مقیاس مداخلات و نقش فناوری میان این دو رویکرد مشاهده می‌شود. در نهایت، مقاله بر این نکته تأکید دارد که بازخوانی و تلفیق اصول معماری سنتی ایرانی و معماری پایدار معاصر می‌تواند به خلق الگوهای طراحی کارآمد، هویت‌مند و سازگار با محیط‌زیست در معماری امروز منجر شود. https://bonyan.qom.ac.ir/article_4802_bd151206bf79c7bce9ef1dcd683b51f9.pdf